Frequently Asked Questions (FAQ) over koolstofdioxide (CO₂)

CO₂ wordt geproduceerd door:

• Natuurlijke processen (vulkaanuitbarstingen, uitstoot van de oceanen, ademhaling van dieren en planten, bodemademhaling, afbraak van organisch materiaal, bosbranden, enz.)

• Antropogene processen (de uitstoot wordt veroorzaakt door menselijke activiteiten) zoals de verbranding van fossiele brandstoffen, industriële processen (cement, staal, chemie, enz.) en landbouw.

CO₂ bestaat in verschillende vormen, afhankelijk van druk en temperatuur. Relevant voor het vervoer over lange afstanden zijn:

• Gasvormig CO₂: Bij omgevingstemperatuur en atmosferische druk is CO₂ een kleurloos, reukloos en onbrandbaar gas. Het is voornamelijk aanwezig in de atmosfeer en wordt gebruikt in de voedingsindustrie en koelsystemen. CO₂ is 1,5 keer zwaarder dan lucht.

• Vloeibaar CO₂: CO₂ kan vloeibaar worden gemaakt voor vervoer per schip, trein of vrachtwagen door de temperatuur te verlagen. De temperatuur bedraagt voor lage druk -50°C (tussen 7 en 10 bar) en -30°C (tussen 15 en 20 bar). 

• Dens CO₂: CO₂ dat zich in een toestand van hoge dichtheid bevindt bij een druk boven ~75 bar. Dens CO₂ wordt vaak gebruikt in industriële en technische toepassingen om grotere hoeveelheden te kunnen vervoeren of opslaan dan in gasvorm.

De dichtheid van vloeibaar en dens CO₂ is afhankelijk van de temperatuur en de druk, en is honderden keer groter dan de dichtheid van gasvormig CO₂.

Tot nu toe worden kleine hoeveelheden CO₂ in Europa uitsluitend per spoor, vrachtwagen en schip vervoerd. Tegenwoordig domineert het vrachtvervoer de markt, hoofdzakelijk voor industrieel gas en CO₂ van voedingskwaliteit.

De Verenigde Staten hebben daarentegen het grootste CO₂-leidingnet ter wereld, met meer dan 8.000 km leidingen, voornamelijk in Texas, New Mexico en het Middenwesten. Ze vervoeren al tientallen jaren CO₂, voornamelijk van natuurlijke bronnen (geologisch CO₂) naar locaties voor verbeterde oliewinning (EOR – Enhanced Oil Recovery).

Het Sleipner-project, uitgebaat door Equinor, bevindt zich in de Noorse Noordzee en slaat sinds 1996 CO₂ op in de Utsira-formatie (een diepe zoutwater aquifer op ca. 800–1000 m onder de zeebodem), met een typische injectie van rond 1 miljoen ton per jaar. Het was het eerste commerciële CCS-project (Carbon Capture and Storage) ter wereld en de eerste grootschalige demonstratie dat CO₂ veilig langdurig kan worden opgeslagen zonder lekkage. Het project heeft inmiddels meer dan 20 miljoen ton CO₂ permanent opgeslagen.

Sindsdien is de technologie verder ontwikkeld en wordt ze vandaag op steeds grotere industriële schaal toegepast:

• Northern Lights (Noorwegen) is sinds 2025 operationeel en biedt transport en permanente opslag van CO₂ als dienst aan verschillende Europese bedrijven. De eerste fase heeft een capaciteit van 1,5 miljoen ton CO₂ per jaar; een uitbreiding tot minstens 5 miljoen ton per jaar is in uitvoering.

• Brevik CCS (Noorwegen) vangt CO₂ af bij de cementfabriek van Heidelberg Materials. De installatie is sinds 2025 operationeel en is ontworpen voor ongeveer 400.000 ton CO₂ per jaar. De CO₂ wordt per schip naar Northern Lights gebracht voor permanente opslag onder de Noordzee.

• Greensand (Denemarken) is sinds september 2026 operationeel als grootschalige CO₂-opslag in de EU. De eerste capaciteit bedraagt tot 400.000 ton per jaar, met potentieel om richting 2030 uit te breiden tot 4–8 miljoen ton per jaar.

CO₂-opslag is dus geen nieuwe of louter experimentele technologie: ze wordt al ongeveer 30 jaar toegepast en evolueert vandaag naar grootschalige infrastructuur voor de decarbonisatie van de Europese industrie.

De eerste CO₂-leidingen in België zijn in aanbouw in Antwerpen ter ondersteuning van de decarboniseringsprojecten van de industrie in het havengebied. Fluxys c-grid Antwerp is de lokale CO₂-vervoersnetbeheerder die instaat voor de aanleg en de exploitatie van het CO₂-net in het Antwerpse Havengebied.

Na verkrijgen van de nodige vergunningen in 2023 is de bouw van de eerste fase van ons CO₂-pijpleidingnetwerk in mei 2025 gestart en is aan het begin van het tweede halfjaar van 2026 voltooid.

De geplande CO₂-leiding tussen Eynatten en Zeebrugge is een belangrijke stap in de uitbouw van België als CO₂-hub voor Noordwest-Europa. Voor de Belgische industrie biedt dit een duidelijk voordeel: hoe meer CO₂ via hetzelfde netwerk wordt vervoerd, hoe lager de transportkost per gebruiker. Door CO₂-stromen uit België én de buurlanden samen te brengen, ontstaan schaalvoordelen die de infrastructuur betaalbaarder maken voor alle aangesloten bedrijven. Zo versterken we tegelijk het concurrentievermogen van onze industrie en de verankering van economische activiteit en werkgelegenheid in België.

Om deze schaalvoordelen te realiseren, werkt Fluxys c-grid samen met de Duitse transmissienetbeheerder OGE aan het Ruhbens-project (Ruhr, Belgium, North Sea). De Ruhbens-leiding is ontworpen voor het vervoer van dens CO₂. Deze verbinding koppelt het Belgische en Duitse CO₂-netwerk, waardoor ook de Duitse industrie toegang krijgt tot de exporthub in Zeebrugge en opslagmogelijkheden in de Noordzee. Door grotere volumes op één grensoverschrijdend netwerk te bundelen, dalen de kosten voor alle gebruikers.

Een leiding voor gasvormig CO₂ wordt geëxploiteerd op een druk van 35 bar. Bestaande aardgasleidingen, die een maximale bedrijfsdruk van 66 tot 84 hebben, kunnen perfect hergebruikt worden om CO₂ te vervoeren.

Als grotere hoeveelheden over lange afstanden moeten worden vervoerd, dan is het beter om dat met CO₂ in dense vorm te doen. Een vloeistof met hoge densiteit door een leiding pompen is immers efficiënter dan een gasvormig product met veel lagere densiteit op te drukken. Om dens CO₂ te vervoeren is een hogere druk nodig dan voor het vervoer van gasvormig CO₂.

Bestaande aardgasleidingen kunnen niet worden hergebruikt voor het vervoer van dens CO₂. Daarvoor zijn nieuwe leidingen nodig met een wanddikte ongeveer drie keer groter dan een aardgasleiding.

De veiligheid van mensen, infrastructuur en het milieu is voor Fluxys c-grid een absolute prioriteit. Als beheerder van essentiële infrastructuur in België en Europa stelt Fluxys c-grid veiligheid centraal in al zijn activiteiten, van het ontwerp en de bouw van de installaties tot de dagelijkse exploitatie ervan.

Veiligheid wordt al vanaf de eerste ontwikkelingsfasen van de gasinfrastructuur geïntegreerd. De installaties worden ontworpen volgens erkende praktijken in de sector, Europese normen en het regelgevend kader in België. Dit kader omvat de technische voorschriften met betrekking tot het ontwerp en de bouw, de exploitatie, de risicoanalyse en de veiligheidsbeheersystemen.

In die context is CO₂-vervoer niet anders dan het vervoer van aardgas, waterstof of elektriciteit: het is een industriële activiteit waarbij de veiligheid van ontwerp tot exploitatie wordt onderbouwd door onze expertise en de naleving van veiligheidsvoorschriften (zoals bepaald in toekomstige "technische codes" die worden opgenomen in de toekomstige gewestelijke wetgeving) en de wettelijke meldingsplicht van werken voor aannemers.

In Vlaanderen en Wallonië is de regelgeving in voorbereiding die de veiligheidsvereisten vastlegt voor het vervoer van CO₂.

Bij de aanleg van de CO₂-leidingen in het Antwerpse havengebied volgt Fluxys c-grid Antwerp de voorschriften van ISO-norm 27913:2024 "Carbon dioxide capture, transportation and geological storage — Pipeline transportation systems", en baseert zich alsook op de huidige bestaande Technische Codes voor leidingen voor transport van (gas)moleculen.

De toekomstige Technische Codes omvatten 4 verschillende domeinen:

• Ontwerp en bouw van de leiding
• Exploitatie van de leiding
• Risicoanalyse
• Veiligheidsbeheerssysteem (SMS)

De veiligheidsmaatregelen om incidenten te voorkomen of te beheren worden in de 4 verschillende Technische Codes opgenomen:

• Bij de bouw:

o Aanleg van leidingen op de minimum voorgeschreven diepte (afhankelijk van terrein en risicozone) onder het maaiveld om ze te beschermen tegen mechanische beschadigingen (bv. graafwerken, landbouwmateriaal).
o In risicogebieden (wegen, spoorwegen, waterlopen) worden leidingen vaak dieper gelegd of extra beschermd (mantelbuis, betonplaten)
o Plaatsing boven de leiding van een gekleurd kunststof waarschuwingsnet
o Plaatsing van zichtbare markeringen langs het tracé van de pijpleiding (bakens)

• Tijdens de exploitatie:

o Informatie- en sensibiliseringsbeleid naar buurtbewoners en een brede waaier van doelgroepen (aannemers, studiebureaus, enz.) over de wettelijke meldingsplicht van werken door derden in de nabijheid van transport-infrastructuur;
o Preventieve monitoring van de leidingtracés om onregelmatigheden zoals onaangekondigde werken op te sporen. Voor aangekondigde werken worden op voorhand afspraken gemaakt omtrent de te respecteren veiligheidsvoorschriften (ter herinnering: in België is het wettelijk verplicht om werken in de buurt van leidingen te melden);
o Leidinginspectie met behulp van specifieke technologische oplossingen om leidingen te inspecteren op eventuele onregelmatigheden;
o In specifieke gevallen kan beslist worden om een systeem te installeren om schokken op de leidingen te registreren en te lokaliseren;
o Een dispatching zorgt 24 uur op 24 voor een permanente aansturing en controle van de stromen in het net. Een dispatching is voor het vervoer van moleculen wat de verkeerstoren is voor een luchthaven;
o Als een incident zich op het net voordoet staan onze technici en speciaal opgeleide lassers van het Interventiecentrum 24 uur op 24 paraat om onmiddellijk ter plaatse te gaan voor herstellingen;

• Bij de opmaak van de risicoanalyses:

o De methodiek en referenties naar normen worden voorgeschreven als basis voor de risicoanalyses.

• Veiligheidsbeheerssysteem: een Safety Management Systeem zorgt voor een voortdurende opvolging en verbetering van het veiligheidsbeheerssysteem.

De meest voor de hand liggende oplossing voor opslag in de Noordzee is vervoer van CO₂ in dense fase via pijpleidingen. Deze transportvorm maakt grote volumes mogelijk tegen lage kosten en vergt aan de kust enkel een installatie om de druk van de CO₂ op het vereiste niveau te brengen.

CO₂ kan ook per schip in vloeibare vorm worden uitgevoerd naar opslaglocaties in de Noordzee. Hiervoor zijn in een zeehaven een vloeibaarmakingsinstallatie en opslagterminal nodig. Deze oplossing biedt flexibiliteit, vooral tijdens de opstartfase van CO₂-infrastructuur.

Tenslotte kan CO₂ via grensoverschrijdende leidingnetwerken worden vervoerd naar installaties in de buurlanden. Afhankelijk van de infrastructuur en bestemming kan daarbij CO₂ in gasvorm of dense fase worden getransporteerd.

België is van plan zowel het CO₂ dat op zijn grondgebied wordt geproduceerd als dat uit buurlanden uit te voeren. De buurlanden hebben een potentieel voor CO₂-uitstoot van 60 tot 120 miljoen ton per jaar en het toekomstige Belgische leidingnet is ideaal geplaatst om een deel van die hoeveelheden in te voeren en ze samen met de in België afgevangen CO₂-uitstoot te vervoeren naar de uitvoerinstallaties waarin Fluxys c-grid actief betrokken is in partnerschap met grote industriële spelers.